Tussen eind 2020 en begin 2021 beleefde de SPAC(Special Purpose Acquisition Company)-markt een ongekende groei: het aantal SPAC-beursgangen steeg met meer dan 400% ten opzichte van het jaar daarvoor. Een SPAC is een lege beursvennootschap die wordt opgericht met als doel een ander bedrijf over te nemen en dat bedrijf zo via een omweg naar de beurs te brengen. Grote namen zoals Lucid Motors, een producent van elektrische auto’s, maakten in deze periode gebruik van een SPAC-structuur om snel toegang te krijgen tot kapitaal en investeerders. De hype rondom technologie, lage rentes en de belofte van snelle rendementen zorgden voor een ware stormloop op deze nieuwe vorm van beursgang. Wat zijn SPAC’s? Een traditionele beursgang verloopt via een Initial Public Offering (IPO), waarbij een onderneming voor het eerst aandelen aan het publiek aanbiedt om kapitaal op te halen. Dit proces omvat uitgebreide due diligence, samenwerking met investment banks, prijsvorming via roadshows en goedkeuring van toezichthouders. Hoewel het tijdrovend en kostbaar is, biedt een IPO beleggers een relatief transparant beeld van het bedrijf en zijn financiële positie. Een SPAC (Special Purpose Acquisition Company) vormt een alternatief pad naar de beurs. Het betreft een lege beursvennootschap die via een IPO geld ophaalt met de intentie om binnen een vooraf bepaalde periode een bestaand, niet-beursgenoteerd bedrijf over te nemen. Zodra een fusie met een target wordt overeengekomen en goedgekeurd door aandeelhouders, wordt het doelbedrijf via deze omgekeerde overname genoteerd aan de beurs. De SPAC zelf heeft bij oprichting nog geen operationele activiteiten of bekend acquisitiedoelwit. Het fundamentele verschil tussen een IPO en een SPAC zit in het traject naar de beursnotering. Waar een IPO een directe notering van het bedrijf betreft, fungeert een SPAC als tussenvehikel. Voor het doelbedrijf biedt dit snelheid en vaak meer zeggenschap over de waardering. Voor beleggers betekent het echter investeren op basis van vertrouwen in het sponsorteam, met beperkte transparantie vooraf en een verhoogd risico als gevolg. Wat veroorzaakte de piek? De enorme toename van SPAC’s had meerdere oorzaken. Door de coronapandemie waren de rentevoeten historisch laag, waardoor sparen nauwelijks iets opleverde en beleggers op zoek gingen naar alternatieven met hogere rendementen. Tegelijkertijd beleefde de aandelenmarkt een sterke opleving, met name in de technologie- en groeisectoren. De mogelijkheid om via een SPAC vroeg in te stappen in snelgroeiende bedrijven, vaak in sectoren zoals elektrische voertuigen, ruimtevaart en fintech, trok zowel institutionele als particuliere beleggers aan. Bovendien mochten bedrijven die via een SPAC naar de beurs gingen wél optimistische toekomstprognoses delen, wat hen aantrekkelijker maakte dan bij een traditionele IPO. Wat zorgde voor een daling? Vanaf midden 2021 begon de SPAC-markt af te koelen. Veel bedrijven die via een SPAC naar de beurs gingen, presteerden slechter dan verwacht. Sommige hadden nauwelijks omzet, laat staan winst, en konden de beloften niet waarmaken. Daarnaast kwam er toenemende kritiek en toezicht van toezichthouders, zoals de Amerikaanse SEC, die zorgen hadden over transparantie en belangenverstrengeling. Toen de rente begon te stijgen, werd het voor beleggers ook aantrekkelijker om weer veiligere opties te overwegen, zoals obligaties. De hype sloeg om in wantrouwen, en veel SPAC’s vonden uiteindelijk helemaal geen geschikt bedrijf om over te nemen. Lucid motors Zoals eerder genoemd in de inleiding was Lucid Motors een van de meest besproken bedrijven die via een SPAC naar de beurs gingen tijdens de piek in 2021. Het Amerikaanse bedrijf, actief in de markt voor elektrische voertuigen, fuseerde met de SPAC Churchill Capital Corp IV in een deal met een geschatte waarde van ongeveer 24 miljard dollar. Deze aankondiging leidde tot enorme speculatie: het aandeel van Churchill steeg met meer dan 500 procent voordat de deal officieel werd bevestigd. Beleggers zagen in Lucid de volgende Tesla en stapten massaal in. Na de beursgang werd echter duidelijk dat de verwachtingen te hoog gespannen waren. Lucid kreeg te maken met productieproblemen, leverde minder auto’s dan gepland en moest herhaaldelijk zijn prognoses bijstellen. De aandelenkoers daalde sterk, wat leidde tot forse verliezen voor veel beleggers die op het hoogtepunt waren ingestapt. Het verloop van Lucid is geen op zichzelf staand geval, maar past binnen een bredere trend waarbij veel SPAC-bedrijven moeite hadden om hun beloftes waar te maken. Daarmee weerspiegelt het duidelijk de zwakke punten van de SPAC-structuur in een oververhitte markt. Conclusie De sterke opkomst van SPAC’s in 2020 en 2021 onderstreept hoe snel een financiële structuur populair kan worden wanneer marktomstandigheden zoals lage rentes, hoge liquiditeit en beleggersoptimisme samenkomen. Tegelijk maakt de snelle afkoeling van de markt duidelijk dat duurzame waardecreatie meer vraagt dan alleen belofte en snelheid. Voor bedrijven bood de SPAC-structuur flexibiliteit en toegang tot kapitaal, maar voor beleggers betekende het vaak beperkte transparantie en verhoogde risico’s. In de nasleep van de hype lijkt de markt nu volwassener: SPAC’s blijven bestaan, maar worden met meer terughoudendheid benaderd. Dat past bij een bredere verschuiving richting kritischere risicobeoordeling en fundamentele analyse binnen de kapitaalmarkt.
Van startup tot beursgang: Hoe financiering de weg naar een beursnotering beïnvloedt
For the English version, click here. Als je kijkt naar bedrijven die op de beurs worden verhandeld, zie je vaak een lange geschiedenis over hoe ze zijn gegroeid tot hun huidige omvang. Bedrijven met een lange staat van dienst, zoals … die hun oorsprong vinden in het begin van 1900, hebben er meestal lang over gedaan om geleidelijk te groeien en concurrenten over te nemen totdat ze marktleider werden. Tegenwoordig, met recente beursgangen zoals … zien we dat deze bedrijven een ander verhaal hebben; VC-financiering krijgen om exponentieel te groeien tot aan de beursgang. Neem bijvoorbeeld de FAANG-bedrijven: elk van hen heeft VC-financiering gebruikt om te komen waar ze nu zijn. In dit artikel zullen we onderzoeken hoe bedrijven klein beginnen maar venture capital gebruiken om marktleider te worden. Veel van de bedrijven waar we vandaag naar opkijken zijn klein begonnen. Je weet waarschijnlijk wel hoe Apple en Microsoft begonnen in een garage, of hoe Zuckerberg de eerste versie van Facebook creëerde in zijn studentenkamer. Wanneer bedrijven zich in deze fase bevinden, zijn ze vaak aan het bootstrappen, dat wil zeggen dat ze hun bedrijf uitsluitend financieren met de inkomsten die ze genereren. Een bedrijf op deze manier laten groeien kan een lang en moeilijk proces zijn, maar uiteindelijk is het bedrijf volledig eigendom van jou en je medeoprichters. Hoewel bootstrapping voor sommigen de manier is om te gaan, is dit soms niet mogelijk omdat je misschien meer kapitaal nodig hebt om te starten dan je hebt of als je je bedrijf snel wilt laten groeien. Als dit het geval is, is het aantrekken van extern kapitaal de enige optie. Binnen de VC-industrie wordt het eerste moment waarop een bedrijf extern kapitaal aantrekt de pre-seed ronde genoemd. In de pre-seed ronde zijn er veel opties beschikbaar, maar de eerste financiering komt vaak van mensen die dicht bij de oprichters staan; familie, vrienden en gekken. Deze mensen lenen geld aan de oprichters zodat ze hun start kunnen maken, maar verder verstrekken ze niet veel aan het bedrijf. Hetzelfde geldt voor startbeurzen die door de overheid of universiteit worden verstrekt. De oprichters kunnen ook op zoek gaan naar externe financieringsbronnen die meer bieden dan alleen geld: begeleiding en expertise. Business angels kunnen nuttig zijn voor het starten van bedrijven als de business angel al ervaring heeft in de sector of een goed begrip heeft van hoe een bedrijf moet worden opgebouwd, maar kunnen riskant zijn omdat ze alleen opereren. Andere opties zijn incubators en accelerators. Dit zijn bedrijven die speciaal zijn opgericht om de bedrijven die ze financieren te laten groeien en hebben vaak interne diensten die de bedrijven die ze financieren vrij kunnen gebruiken, zoals kantoorruimte, advocaten of accountants. Met de initiële financiering die ze in de pre-seed ronde hebben ontvangen, kunnen de oprichters van het bedrijf zich aan hun bedrijf verbinden en hun eerste stappen zetten. Dit is echter ook het moment waarop startende bedrijven in “de vallei des doods” terechtkomen. Dit is de fase waarin het bedrijf zijn eerste proof concept heeft gevonden, een prototype heeft en misschien zelfs zijn eerste cashflow, maar nog steeds niet winstgevend is. Als er niets verandert, droogt het kapitaal op en moet het bedrijf zijn activiteiten stopzetten. De oprichters hebben dan twee opties: proberen winstgevend te worden voordat het kapitaal op is, of de weg van venture capital inslaan. Zodra een bedrijf venture capital aanneemt, zal de strategie van het bedrijf waarschijnlijk drastisch veranderen. Met alleen de oprichters of een vroege investeerder aan boord, kunnen tijd en groei geen prioriteit zijn totdat het bedrijf winstgevend wordt. Wanneer een venture capital fonds investeert, wordt van het bedrijf verwacht dat het zo veel en zo snel mogelijk groeit met het nieuw verworven kapitaal. Venture capital fondsen hebben een beperkte levensduur waarin ze hun geld moeten teruggeven aan hun investeerders. Daarom proberen venture capital fondsen altijd een uitstap uit hun investering te realiseren voor het einde van de levensduur van hun fonds. Een uitstap voor een venture capital fonds kan op verschillende manieren; een overname, een MBO, een ander fonds dat hun aandeel koopt, of via een beursgang, de meest lucratieve optie. Dus wanneer een venture capital fonds in een bedrijf investeert, wordt er van de oprichters verwacht dat ze zo snel mogelijk naar een van deze exits toewerken. Er kan veel gezegd worden over het nemen van de venture capital optie, maar als je de druk aankunt, kun je veel winnen. Het venture capital traject wordt vaak beschreven als een achtbaan, met alle ups en downs onderweg. Totdat een exit wordt bereikt, heeft het een cyclisch karakter. Terwijl je bedrijf groeit en winstgevend probeert te worden, moet je ervoor zorgen dat er genoeg geld op de bank staat om te blijven drijven. Dit wordt gedaan door middel van fondsenwerving, waarbij de eerste venture capital investering die je hebt opgehaald de seedcapital-ronde wordt genoemd, en elke opeenvolgende ronde serie A, serie B, serie C, enz. wordt genoemd. Het proces van fondsenwerving blijft vrij gelijkaardig doorheen deze rondes, beginnend met het voorstellen van je bedrijf aan verschillende VC-fondsen, het afspreken van dealvoorwaarden met een geïnteresseerd fonds, het doorstaan van due diligence, tot het sluiten van de deal en het geld op de bank krijgen. Aan de andere kant verandert er veel tijdens deze investeringsrondes. Het bedrijf wint aan marktaandeel, creëert professionelere processen en neemt meer werknemers aan, waarbij elke nieuwe financieringsronde het vuur aanwakkert. Dit gebeurt allemaal om het bedrijf te laten groeien zodat er een exit kan worden gerealiseerd. De bovenstaande beschrijving van venture capital financiering kan venture capital fondsen afschilderen als gewoon investeerders die hun eigen winst willen maximaliseren. Door de onderlinge afstemming van de incentives zullen risicokapitaalfondsen er echter alles aan doen om de bedrijven waarin ze investeren succesvol te maken. De mensen achter venture capital fondsen zijn professionals als het gaat om het laten groeien van bedrijven. Elke tekortkoming van hun portefeuillebedrijven zullen ze aanwijzen en oplossen. Ze zullen hun netwerk gebruiken om nieuwe kansen te creëren, helpen bij het vinden van
Interview met Bert Groenewegen – CFO bij de Nederlandse Spoorwegen (NS)
For the English version, click here In 2013 werd Bert Groenewegen uitgeroepen tot CFO van het jaar dankzij zijn aanzienlijke bijdrage aan de beursgang van Ziggo. Voor Groenewegen was het destijds geen onbekend terrein om een bedrijf naar de beurs te leiden. Op het moment bekleedt Groenewegen de functie als CFO bij de Nederlandse Spoorwegen. In dit interview vertelt hij meer over zijn carrière, wat er komt kijken bij een beursgang en de impact van COVID-19 op de bedrijfsvoering van de NS. Kunt u wat vertellen over uw carrière? In 1982 ben ik begonnen met studeren aan de huidige Tilburg University. Het eerste jaar bestond uit het behalen van je propedeuse, in mijn geval in de richting Algemene Economie. De functie van de propedeuse was toentertijd om jezelf te oriënteren. Na het behalen van je propedeuse, ging je je doctoraal volgen, waar nominaal vier jaar voor stond. Mijn doctoraal bestond uit de studie Bedrijfseconomie. Tijdens mijn studie heb ik een jaar stage gelopen bij de ABN AMRO in Amerika (New York en Chicago), wat een leerzame ervaring is geweest. Uiteindelijk ben ik afgestudeerd in de master Bestuurlijke Informatiekunde. Gedurende mijn carrière heb ik achtereenvolgens gewerkt voor Exact Software (verkoop en ontwikkeling), Sokkia Europe (verschillende functies), Exact Software (CFO), General Atlantic Partners (verschillende functies), PCM Uitgevers (CFO/CEO), Ziggo (CFO) en op het moment bekleed ik de functie van CFO bij de Nederlandse Spoorwegen (NS). U heeft zowel Exact Software als Ziggo naar de beurs gebracht. Wat komt er allemaal om de hoek kijken bij een beursgang? Bij de voorbereiding moet je ervoor zorgen dat het bedrijf er klaar voor is. Dit houdt in dat de gehele administratieve organisatie, processen en IT-omgeving, die ertoe leiden dat je tijdig en betrouwbaar kunt rapporteren, 100% moeten kloppen. Daarnaast is het van belang dat elke afdeling intern eraan gewend is om te plannen, prognoses te maken en te rapporteren. Hierbij moeten de cijfers zowel kwantitatief als kwalitatief op orde zijn. Als de beursgang dichterbij komt, is het van belang dat er een duidelijk plan klaar ligt. Dit plan moet je met het gehele team uitvoeren en realiseren. Ik ben van mening dat je binnen een bedrijf een discipline teweeg moet brengen om ervoor te zorgen dat wat je belooft ook gerealiseerd wordt. Het is daarom verplicht om als beursgenoteerd bedrijf een Raad van Commissarissen te hebben, die toezicht houdt op het bestuur van de onderneming in het belang van de diverse stakeholders. Als laatste moet je ervoor zorgen dat de verdeling van alle verantwoordelijkheden voor iedereen helder is, want in mijn ogen is een goede voorbereiding essentieel. Daarom zorg ik, samen met mijn team, ervoor dat één jaar voor de beursgang alle voorbereidingen zijn afgerond en wij kunnen wennen aan de veranderde omgeving. Een jaartje ‘droogzwemmen’. Tot slot doe je een beursgang nooit in je eentje, maar als één team. Kunt u uw takenpakket als CFO van de NS omschrijven? Allereerst is mijn portefeuille groter dan alleen de taak als CFO. Zo draag ik ook de verantwoordelijkheid voor de buitenlandse activiteiten (Engeland en Duitsland), IT, nieuw materieel en nog meer zaken. Kortom, ik heb een vrij brede portefeuille. Bij de NS is sprake van een collegiaal bestuursmodel, wat betekent dat je gezamenlijk verantwoordelijk bent. Bij zo’n bestuursmodel moet je veel zaken onderling goed afstemmen, om zo de gezamenlijke verantwoordelijkheid ook waar te kunnen maken. Verder is de NS een deelneming van de Nederlandse staat, en bekleedt daarmee een belangrijke functie in ons land met een breed stakeholderveld. Een greep uit deze stakeholders zijn: de politiek, het parlement, de opdrachtgever (Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat), gemeenten, provincies, de media en uiteraard vooral de reiziger. “Om deze achteruitgang in cijfers uit te drukken: in maart na de persconferentie van Rutte is het aantal reizigers van 100% teruggevallen naar 10%.” Wat is de kortetermijnvisie van de NS in verband met COVID-19? Vóór de uitbraak van COVID-19 was de kortetermijnvisie om de groei die wij voorzagen te faciliteren. Door de hectiek van afgelopen maanden voorzien wij de komende jaren een trendbreuk. Door het advies van de regering om alleen te reizen als het van noodzakelijk belang is, is er een enorme achteruitgang in het aantal reizigers. Om deze achteruitgang in cijfers uit te drukken: in maart na de persconferentie van Rutte is het aantal reizigers van 100% teruggevallen naar 10%. Op dit moment trekt het aantal reizigers weer aan. Naast COVID-19 zijn er nog andere bijbehorende oorzaken die zorgen voor minder reizigers, namelijk het krimpen van de economie, het “nieuwe” thuiswerken en alternatief vervoer zoals e-bikes. Komende jaren zullen we dus rekening moeten houden met minder reizigers en zal er bezuinigd moeten worden, namelijk 1,4 miljard euro. Er zullen bovendien 2.300 banen op de schop gaan. Deze aanpassing willen wij voornamelijk faciliteren met een natuurlijk verloop. Zo hebben wij veel oudere werknemers die de komende jaren met pensioen zullen gaan. Daarnaast zal de organisatie anders worden ingericht, met als doel om te zorgen dat het treinkaartje betaalbaar blijft, zodat reizigers niet de dupe worden van de lagere reizigersprognose. Wat is de langetermijnvisie van de NS? Wat betreft de lange termijn blijft de visie van de NS wel overeind staan, wat betekent dat het vervoer van de reiziger zo barrièreloos mogelijk gemaakt zal worden. Dit houdt in dat er geïnvesteerd moet worden in informatievoorziening, zodat de reiziger geen hinder zal ondervinden aan trajecten die niet op elkaar aansluiten of trajecten die uitvallen. Het beschikbaar stellen van aansluitend vervoer vanaf station naar bestemming of huis is daar onderdeel van. Er moet dus een duidelijk platform zijn waarbij er samengewerkt wordt met andere vervoerders, zodat het voor de reiziger altijd overzichtelijk blijft hoe de reis voortgezet kan worden. Om dit te realiseren biedt de NS al treinen en fietsen aan, maar daarnaast kijken wij naar andere mogelijke vervoersmiddelen om de gehele reis zo comfortabel mogelijk te maken. Kent de NS concurrentie? De NS verzorgt het treinvervoer voor 80-85% van Nederland. Als je kijkt naar Limburg, Overijssel en Groningen zie je ook